Olędrzy wiskiccy – pionierzy zagospodarowania Olechowa
Na wschodnich rubieżach Łodzi, tam gdzie dziś rozciąga się osiedle Olechów, pod koniec XVIII wieku powstała niezwykła osada. Jej mieszkańcy – Olędrzy wiskiccy – na trwałe wpisali się w historię tego miejsca, przekształcając dzikie lasy i bagniska w żyzne pola i łąki.
Kim byli Olędrzy?
Olędrzy (inaczej Olendrzy) to pierwotnie osadnicy z Fryzji i Niderlandów, najczęściej wyznania mennonickiego, którzy od XVI wieku zakładali wsie na terenach Prus Królewskich, wzdłuż Wisły i jej dopływów. Z czasem nazwa „olędrzy” przestała oznaczać pochodzenie narodowościowe i stała się terminem prawnym – określała specyficzny sposób osadnictwa, a nie etniczność kolonistów. W późniejszym okresie wśród osadników dominowali Niemcy wyznania luterańskiego, ale równie często byli to Polacy.wikipedia+2
Powstanie Olędrów Wiskickich
Kolonia Olechów została założona na terenach leśnych majątku Wiskitno, będącego częścią Klucza Pabianickiego – dóbr należących do kapituły krakowskiej. Obecną nazwę zawdzięcza ostatniemu administratorowi dóbr biskupich – kanonikowi Pawłowi Olechowskiemu, który założył kolonię między rokiem 1788 a 1794, nadając osadzie pierwotną nazwę Olędry Wiskickie.
Olechowski sprowadził pierwszych osadników, którzy rozpoczęli karczowanie lasu i uprawę roli na karczowiskach. W 1796 roku dobra pabianickie przejął rząd pruski, a lokalni administratorzy kontynuowali akcję osadniczą, sprowadzając kolejnych kolonistów z krajów niemieckich.
Prawo olęderskie – przywileje, które przyciągały osadników
Osadnicy olęderscy otrzymywali ziemię w dzierżawę, najczęściej na okres od kilkunastu do 60 lat, a w późniejszych okresach dzierżawę często zamieniano w emfiteuzę, nierzadko wieczystą. Olędry powstawały z reguły na nieużytkach (bagna, lasy), toteż osadnicy otrzymywali dość długi okres wolnizny – od trzech do sześciu lub siedmiu lat.
Nowi mieszkańcy Olędrów Wiskickich odnosili liczne korzyści:
- płacili czynsz zamiast uciążliwej pańszczyzny („odrobku”)
- posiadali dziedziczne prawo do ziemi
- mieli wolność osobistą
- w momencie osiedlenia się byli zwolnieni od podatku nawet przez 9 lat
- sami mogli wybierać sołtysa
- mogli założyć własną szkołę
- jeśli byli ewangelikami – mieli uprawnienia religijne, np. możliwość założenia osobnego cmentarza
Warunki życia i praca
Kolonistów osadzano zawsze bądź nad brzegami wód, bądź na miejscach nizinnych i mokradłach, niejednokrotnie zalesionych. Stąd też, obok osuszenia gruntów, byli zobowiązywani do ich wykarczowania. Głównym zadaniem nowych mieszkańców było powiększenie areału ziem uprawnych na tych terenach.
Na terenie wokół Łodzi powstało wiele osiedli typu kolonijnego związanych z akcją osadnictwa olęderskiego, m.in.:
- Holendry Mileskie (Janów i Henryków)
- Radogoskie (Żabieniec)
- Kałowskie (Grabieniec)
- Stokowskie (Antoniew Sikawski)
- prawdopodobnie Górki Stare
- Holendry Wiskickie (późniejszy Olechów)
Dziedzictwo Olędrów wiskickich
Olędrzy wiskiccy wpisują się w szerszy fenomen osadnictwa olęderskiego, które na ziemiach polskich trwało od XVI do końca XVIII wieku, przyczyniając się do zagospodarowania terenów bagiennych i leśnych oraz rozwoju rolnictwa.wikipedia+1
Ich praca położyła fundamenty pod rozwój Olechowa – od rolniczej osady, przez przemysłowe przedmieście Łodzi, aż po współczesne osiedle mieszkaniowe. Dziś, spacerując po Olechowie, warto pamiętać o tych pionierach, którzy ponad 200 lat temu rozpoczęli przekształcanie dzikiej puszczy w miejsce, które znamy dzisiaj.
Ciekawostka: Po pierwszym rozbiorze Polski niektórzy mieszkańcy olęderskich wsi, będący menonitami, znaleźli się pod panowaniem pruskim. Pierwsze ucieczki i wysiedlenia z olęderskich osad miały miejsce jesienią 1944 roku, a ostatnie w 1949 roku – osadnicy wyjeżdżali do Niemiec, USA, Kanady i Brazylii.
